Ocena ekspozycji na podstawie histogramu

Artykuł zaczerpnięty z książki : Michel Freeman "Fotografia cyfrowa: 101 praktycznych wskazówek"

Kiedy psuje się histogram

Histogramy na pierwszy rzut oka nie wydają się zbyt przyjaznym sposobem oceny zdjęć. Jednak kiedy zdobędzie się trochę wprawy, mogą stać się szybkim narzędziem oceny ekspozycji, jasności i kontrastu, szybszym nawet niż spojrzenie na zdjęcie na wyświetlaczu LCD aparatu. Histogram to najlepszy, zaraz po kontroli prześwietlenia, sposób kontroli ekspozycji. Warto nauczyć się rozpoznawania problemów, sygnalizowanych przez histogram. W ten sposób można szybko się zorientować, jeśli zdjęcie nie jest prawidłowo naświetlone lub jeśli ma sprawiać problemy w późniejszej obróbce.

Histogram to rodzaj mapy tonów zdjęcia (a także jego kolorów, jeśli Twój aparat pokazuje również histogramy czerwonej, zielonej i niebieskiej barwy). Po lewej stronie histogramu jest czerń, po prawej biel, a kształt krzywej ukazuje rozłożenie tonów.

Spójrz najpierw na lewą i prawą krawędź wykresu. Jeśli histogram jest „ściśnięty” na którymś z końców, świadczy to o problemach z ekspozycją. Jeśli większość tonów znalazła się po lewej, oznacza to, że zdjęcie jest niedoświetlone i wiele tonów przeszło w czerń. Jeśli większość tonów stłoczyła się po prawej stronie wykresu, oznacza to, że prześwietlone zostały najjaśniejsze tony zdjęcia. Jeśli histogram wykazuje nadmiar po obu stronach, wskazuje to na ujęcie o wysokim kontraście, w którym utracono najciemniejsze i najjaśniejsze tony, jeśli zaś wszystkie tony znajdują się pośrodku skali, nie sięgając lewej ani prawej strony, to znak, że zdjęcie ma za niski kontrast. Z technicznego punktu widzenia nie jest to problemem, chyba że później zdecydujesz się na rozciągnięcie skali kontrastu. Taka operacja będzie wymagać 16-bitowej głębi koloru, by uniknąć bandingu.

Niedoświetlone
Niebezpieczeństwo: lewy kraniec, w którym stłoczyło się zbyt wiele tonów. Niektóre z pewnością stały się czarne.
Rozwiązanie: wolne miejsce po prawej stronie oznacza, że ujęcie można lepiej doświetlić mniej więcej o jakieś 11 działek przysłony, nie tracąc najjaśniejszych miejsc.

Prześwietlone
Niebezpieczeństwo: prawy kraniec; zbyt wiele tonów, z których niektóre stracono na rzecz bieli.
Rozwiązanie: wolne miejsce po lewej stronie pozwala na zmniejszenie ekspozycji bez utraty najciemniejszych miejsc.

Wysoki kontrast
Niebezpieczeństwo: zarówno prawa, jak i lewa strona wykresu. Tracimy jasne i ciemne tony.

Ciemne zdjęcie
Niebezpieczeństwo: większość tonów stłoczona po lewej stronie. Można robić ciemne zdjęcia, lecz aby wydobyć najciemniejsze obszary, należy zwiększyć ekspozycję (tracąc tym samym część najjaśniejszych miejsc) lub zdecydować się na późniejszą obróbkę, co wymaga 16-bitowej głębi koloru.
Rozwiązanie: nie ma miejsca na zwiększenie ekspozycji bez utraty jasnych miejsc.

Niski kontrast
Niebezpieczeństwo: chwilowo nie ma żadnego, ale ponieważ wszystkie tony są ściśnięte w jednym miejscu wykresu, obróbka tego zdjęcia będzie wymagała ich „rozciągnięcia”, co może powodować banding.

Jasne zdjęcie
Niebezpieczeństwo: większość tonów leży po prawej stronie wykresu. To zależy od tego, co dalej chcemy zrobić ze zdjęciem, ale ogólnie powinno być ono przyciemnione poprzez zmniejszenie ekspozycji lub późniejszą obróbkę.
Rozwiązanie: po lewej stronie wykresu nie ma miejsca na zmniejszenie ekspozycji bez utraty ciemniejszych obszarów.

Małe i intensywne jasne obszary
Niebezpieczeństwo: wszystkie tony zajmują tylko niewielką część histogramu. Jeśli rzeczywiście są ważne, to trzeba oczyścić prawą stronę wykresu, by utrzymać delikatne tony.

Poznaj histogramy

Histogramy służą nie tylko do usuwania problemów, ale również pomagają w zrozumieniu niuansów ekspozycji i kontrastu. Im lepiej zrozumiesz te zagadnienia, tym dokładniej będziesz mógł ustawić aparat do oczekiwanych wyników. Najlepiej nauczyć się czytania histogramów, oglądając zdjęcia razem z ich histogramami i próbując przypisać poszczególne części zdjęcia konkretnym wierzchołkom wykresu. Histogramy stworzono w celu komunikacji wizualnej, dlatego wszelkie opisy słowne są znacznie mniej przydatne. Z tego powodu większą część kolejnych dwóch stron poświęciłem ilustracjom.

Rozpoznanie: Dobry rozkład tonów od jasnych do ciemnych, które zajmują całą skalę, nie wychodząc poza nią. Wykresy kolorów pokazują, jak można się było spodziewać, ich różne rozkłady. Niebieski wyraźnie widać na niebie i w ciemniejszym odbiciu w jeziorze, stąd dwa wierzchołki histogramu. Po połączeniu kolorów w histogram REGB widać po kolei od lewej ciemne części jeziora, środkowy wierzchołek odpowiadający trawie, częściowo połączony z wysuniętym bardziej w prawo wierzchołkiem odpowiadającym niebu i na samym końcu, po prawej, maleńki wierzchołek przedstawiający białą chmurkę, czyli najjaśniejsze miejsce na zdjęciu.

Rozpoznanie: Trawa na tym zdjęciu może wydawać się na pierwszy rzut oka czysto zielona, ale jak to bywa zawsze w przypadku roślinności, jest w niej więcej czerwieni, niż można by się spodziewać – trawę przedstawia prawy wierzchołek wykresu zielonego i prawa część wykresu czerwonego. Lewy wierzchołek wszystkich trzech kolorów to sylwetki drzew i ludzi. W wykresie niebieskiego drugi od lewej wierzchołek to ciemnoniebieska woda z przodu, a jaśniejsze fragmenty zdjęcia, na których jest woda, na wykresach widać w postaci łagodnie opadającego wierzchołka po prawej stronie wykresu, najwyraźniej widocznego w wykresie niebieskiego.

Rozpoznanie: Ten fragment sintoistycznej kapliczki może się wydawać podzielony na wyraźne strefy ciemnych i jasnych kolorów (pomarańczowa ściana i zwisający kawałek słomy). Na wykresach poszczególnych kolorów wyraźnie widać, że fragmenty ciemne są chłodne (niebieski), a jasne – ciepłe (czerwony).

Rozpoznanie: Wiele osób na pierwszy rzut oka powiedziałoby, że ta delikatna scena o niskim kontraście została przetworzona w taki sposób, by obejmować pełen zakres od czerni do bieli. Zaskakująco najciemniejsze elementy, czyli linie i słupy wysokiego napięcia, są najmniej widoczne, na wykresie widać je w postaci niskiego paska sięgającego lewego krańca. Regularnie powtarzające się wierzchołki wykresu ujawniają, że zdjęcie nie jest łagodnym przejściem, a de facto dzieli się na obszary. Na wykresach kolorów można zobaczyć, że w najjaśniejszych i średnich tonach dominuje niebieski, zieleń to średnie tony, a najciemniejsze tony dominuje czerwień. Tak, tam naprawdę jest czerwień!